Njeno porijeklo pronalazimo u faličkim pjesmama grčkog folklora. Te pjesme su se izvodile na procesijama u čast Dionisa, tako što je nošen falos kao simbol plodnosti. Na takvim procesijama igrane su mimičke scene, šale na račun pojedinih građana. Postojalo je vjerovanje da ove pjesme doprinose slavi životnih snaga kroz smjeh i veselost.

Riječ komedija (komodia) u prevodu znači “pjesma komosa”, pijanica i besposličara. U njhovim pjesmama ljubav je bila jedna od glavnih tema. “U  starogrčkom životu komos je ponekad služio kao sredstvo narodnog protesta protiv kakve tlake, pretvarao se u demonstracije svoje vrste. Priča se da bi atički seljaci, kada bi bi im ko od građana učinio kakvu nepravdu, krenuli noću u gomili u grad, pred kuću tog građanina o podvrgavali ga javnoj poruzi.”(I. M. Tronski;Istorija antičke književnosti) Komos, kao hor koristio se kostimima tako da nazivi starih atičikih komedija npr. Aristofanovih nose nazive po životinjama prema kojima su rađeni kostimi (“Ptice”, “Žabe”, “Koze”). Za razliku od hora glumca je sve od IV st. imao specifičan kostim: debeo trubuh, debelu stražnjicu i kožni falus, te masku koja se mijenjala  u zavisnosti od situacije koja se predstavlja u komediji.“Trbušaste faličke figure bile su tuđe atičkom folkloru, ali one se često susreću na spomenicima likovne umjetnosti sa Peleponeza (na primer, u korintskom vaznom slikarstvu) kao svita Dionisova.”(Tronski)
Prema arheološkim istraživanja, kao dio folklorne dorske drame bila je karikaturna scena sa mitoliškim ili svagdašnjim licima. Siže komedije je dosta fantastičnog karaktera. Upravo nerealnost stvara neobičan komični efekt na publiku narušavanjem scenske iluzije, u obliku obračanja glumaca gledaocima. Ujedinjavanjem komosa sa karikaturnim scenama, komedija ima specifičnu strukturu. Hor komedije djelio se na dva dva poluhorja, koja su ponekad ratovala između sebe. Najvažniji dio hora naziva se parabaza koja se izvodila u sredini hora. Nije imala nikakvu vezu sa radnjom. Njeni dijelovi imali su zasebne funkcije. Prvi, koji izgovara predvodnik hora  u ime pisca, obraća se svojim suparnicima i moli publiku za blagonaklonost prema komediji. Drugi dio, pjesma hora ima strofičan karakter od četiri partije: poslije ode dolazi recitativna epirema predvodnika tog poluhorja u plesnom trohejskom ritmu, zatim antipoda drugog poluhorja i antipirema njegovog predhodnika. Glavnu scenu predstavlja agon kod kojeg je skoncentrisana idejna strana komada. U ovoj sceni nadmeću se dva lica i njihov spor sastoji se iz dva dijela, dok vodeća uloga pripada onoj strani koja će biti pobjeđena. Sve počijne simetričnim odama hora (koje stoje u metričkom skladu) i pozivom za početak ili nastanak nadmetanja.

Među karakteristične scene spadaju i one u kojima se prikazuju razni uljezi sa nanjerom da naruše dobre posljedice projekta. Komad se završava povorkom komosa. Ovakva tipična struktura komedije dopušta razna otstupanja, varijante, premještanja pojedinih djelova. Glavni predstavnik komedije  bio je Aristofan čija djela predstavljaju dragocjen historijski izvor. On se podsmjeva poklonicima starine, okreće oštricu svoga komedijografskog talenta protiv vođa gradskog demosa i predstavnika novih idejnih struja. “Specifične osobine staroatičke komedije bile su toliko tesno vezane za političke i kulturne uslove života Atine V veka, daje ponavljanje njenih stilskih formi u docnija vremena bilo mogućno samo kao eksperiment. Na takve eksperimente nailazimo kod Rasina, Getea, romantičara.”(Tronski)

Novoatička komedija predstavlja posljednji književni rod koji nastaje u Atini. U ovoj vrsti komedjie fantastčni, mitološki i politčki elementi se pojavljuju rijetko i uzgred. Njen interes predstvlja privatni život, obrađuje teme ljubavi i porodičnih odnosa. Sve ono što je stvorio Aristofan postaje zastarjeli materijal i služi kao svjedok jednog vremena u kojem se nalazilo antičko grčko društvo. “ Iz kruga tema odstranjeni su ne samo politika nego i svet rada i znanja, pa čak i književna pitanja koja su tako često pretresena kod Arisofana” (Tronski). Iako njene teme čini život, porodični sukob, komedija se i dalje oslanja samo na mali krug motiva i situacija, na ograničen niz tipičnih figura. Materijal iz savremenog života odabira i raspoređuje po tradicionalnim šemama, bez osvrta na realnost. Ljubav postaje uzrok nastanka komičnih situacija (mladi par se odlučuje na vjenčanje da bi kasnije došlo do njihovog međusobnog neslaganja). Ponekad se pred junaka postavlja niz prepreka da bi došao do svoje ljubljene. U većini slučajeva ona se nalazi u rukama nekog hvalisavca. Oslobađa je zahvaljujući čudesnom pomagaču (rob), koji uspjeva nabaviti novac od junakova oca za otkup djevojke od njenog otmičara. Jedan od mogućih i efektivnih završetaka komedije je i momenat kada bi se ispostavilo da je djevojka poticala iz bogate porodice, koja je čuvala svoju vrlinu. Njen otmičar biva osramoćen a mladenci se vjenčaju. Motive novoatičke komedije najčešće možemo sresti kod Plauta. Originalnost novoatičke komedije predstavlja uvođenje i n t r i g e  u sam siže, oslanjajući se na Euripida koji je prvi uveo u tragediju i uspješno iskorišćen odstrane komediografa. S l u č a j igra veliku ulogu na kojem je zasnovana šema prepoznavnja. K a r a k t e r i za razliku od stare komedije poprimaju jasniji izgled tj. dobijaju individualno ocrtan lik. Neki pisci se koriste intrigama dok drugi karakterima. D i j a l o g postaje profinjeniji, dosta je duhovit, neusiljen i veseo. 

Semir Avdić by infoBAR.ba
21.11.2007 10:49